Zalig uiteinde

Tien! Negen! Acht! Zeven! Zes! Vijf! Vier! Drie! Twee! Eén! Gelukkig nieuwjaaaaar!! Een oorverdovend lawaai barst los, de hemel licht op in alle kleuren van de regenboog. Champagne guts over de randen van de glazen, mensen verdringen zich om haar driemaal te zoenen. Ze lacht. Luid. Ze wist zelf ook niet waarom.

De avond was al vroeg begonnen. Rond een uur of acht was ze door de stille mistige straten naar het huis van één van haar vriendinnen gefietst voor de oliebollen en de oudejaarsconference. De druppeltjes stonden als koude herfstdauw in haar zwarte wenkbrauwen.
Toen ze binnenkwam had een van de aanwezigen opgemerkt dat het net leek alsof ze door de grachten was komen zwemmen, zo nat was ze.
Ze keek de kamer rond. De stemming zat er al goed in. De eerste lege flessen bubbelwijn stonden op de hoek van het aanrecht. De grond lag bezaaid met kringen poedersuiker, hier en daar een kon je uitglijden over een platgestampt stuk meel met of zonder krenten. De tv die op vol volume stond te loeien werd overstemd door de geanimeerde gesprekken die de ruimte volledig vulden.
Ze had haar vochtige jas nog niet uit of ze kreeg in haar ene hand een oliebol en in de andere een goedgevulde champagneflute geduwd. Iedereen lachte hard. Ze had waarschijnlijk de beste grap van de avond gemist.

Tegen twaalven gingen ze de straat op. De grote bult zwarte jassen werd door vele handen zorgvuldig doorwoeld op zoek naar de eigen winterwarmer. Zij wachtte rustig af. Inderdaad kwam na enkele ogenblikken haar indigoblauwe exemplaar naar boven, nog steeds een beetje vochtig van de mist.
Op straat stonden verschillende groepjes mensen te wachten tot bij het aanbreken van het nieuwe jaar het startschot zou worden geven voor enthousiaste zoenpartijen met onbekende buren. Ondertussen werden er wat verkleumde zinnen uitgesproken als ‘laat dat nieuwe jaar maar komen’, ‘ik hoop dat het in het nieuwe jaar wat minder koud is’ of ‘komt er nog wat van!’
Een nieuw jaar is als een tsunami. Het komt niet sneller, noch langzamer. Het komt vanzelf.

Het nieuwe jaar was daar en het was alsof de Eerste Wereldoorlog opnieuw was uitgebroken. Met dit verschil dat de strijd die vanuit de loopgraven van de stad werd gevoerd zich niet in horizontale maar in verticale richting manifesteerde. Door de steeds dichter wordende mist kwamen de schimmen aangelopen, sommigen zich vooruit haastend, anderen reeds zwalkend als een schip. Tussen de tweede en de derde klapzoen van een naar bier ruikende buurman door zag ze een bekende gestalte de mist uit komen fietsen.
‘Anna!’ Riep ze de straat over. Anna stopte. ‘Myra’ riep ze terug. Hoe is het. ‘Goed’ riep Myra, terwijl ze snel de straat overstak.

Het volgende moment zag ze al haar vroegste herinneringen weer voor zich. Hoe ze met Anna de tuin van de buren inslopen om de buurman met zijn treintjesverzameling te zien spelen. Hoe ze hun eerste verliefdheden aan elkaar onthulden. Zij was op Paul, omdat hij zo’n stoere blauwe trui had. Hoe ze samen naar het meertje in de buurt fietsten om daar een hele dag in de zon te liggen luieren. Hoe ze samen hun eerste string kochten... Nog veel meer herinneringen verschenen haar voor het geestesoog. Ze lachte. Ze voelde zich licht worden van geluk.

En terwijl de veldslag tegen het hemelgewelf onverminderd doorging was het in de nauwe straat doodstil geworden. Myra’s vriendinnen staarden lijkbleek naar de besmeurde blauwe jas op de grond terwijl de chauffeur van de grote grijze Mercedes, die met een rotgang uit de mist was komen opdoemen wanhopig naar boven keek: ‘Ik had haar echt niet gezien’.

Herfstdag

Zodra ik de hoek om draai snijdt de oktoberstorm me de adem af. Naar lucht happend zoekt mijn hoofd dekking tussen mijn schouders. Hoewel ik met mijn volle gewicht op de trappers sta zijn de kinderkopjes onder mij stuk voor stuk te onderscheiden. Een bruinrood beukenblad dat mij in het gezicht slaat lijkt me de das om te doen, maar op het laatste moment stroomt de zuurstof mijn longen in, zakt mijn lichaam met zijn volle gewicht naar beneden en vervagen de individuele kinderkopjes onder mij weer tot de gebruikelijke grijze massa. Ik fiets luid zingend verder. Zephyros heeft het nakijken en stort zich achter mij op een volgend haastig slachtoffer.

De herfst is in zijn volle hevigheid losgebarsten. Nu de gemiddelde costabezoeker zijn bruine kleurtje al lang heeft moeten inruilen voor de TL-tint van de veertiguurseconomie lijkt het pigment van de bladeren aan de bomen eindelijk te zijn bezweken voor de ongenadige invloeden van een zomer lang zon.

Ik hou van de herfst. Ik hou van de tunnels van schilderachtigheid die met al hun pracht en praal de zomer in de schaduw van de herinnering doen vervagen. Want dat is wat de herfst in al zijn essentie is; het tijdperk van de herinnering. Terwijl de najaarsstormen om je heen razen, de regen tegen de ruiten slaat en je meewarig naar de zich vooruitvechtende voorbijgangers zit te kijken komen de beste herinneringen boven.

Een eenzame strandwandeling biedt gelegenheid te over om bij het oorverdovende kabaal van de beukende noordzeegolven de mooiste klanken uit het verleden te doen weergalmen. Begeleid door de herinneringen van enkele maanden oude zomerliefdes die mij links en rechts voorbijlopen denk ik aan vrouwen die ik gekend heb, innige geluksmomenten op, in en bij het water, voorbije vakanties met vrienden en nog te realiseren toekomstplannen...

Mijn oog valt op een andere eenzame ziel. Een middelbare vrouw staat als op een 19e eeuws schilderij naar de horizon te turen. Ik blijf enkele meters achter haar staan en speur de horizon af op zoek naar wat haar blik zo vast gevangen lijkt te houden. Ondertussen spoelt het water, een wit spoor trekkend, om haar voeten, slaat haar zwarte haar tegen haar schouders... zij blijft doodstil staan.
Tussen ons en de horizon liggen enkele zeeschepen, staat een booreiland het potentieel van de aarde om te zetten in economische groei en drijven enkele kok-, zilver- en mantelmeeuwen op de wind heen en weer. Ik zie ‘het’ niet en loop verder. Zij blijft staan.

Het koude zand, het ijzige water en de westenwind hebben al het gevoel uit mijn voeten verdreven. Toch lijk ik meer te voelen dan anders. Een religieus aandoend bewustzijn overvalt me. Ik denk terug aan hoe ik eens na een concert, met Bachs devotie nog in mijn hoofd en mijn zwarte pak nog aan door een vrouw met de kleuren en de geur van de herfst werd meegevraagd naar huis. Ze bleek net zo grillig als het seizoen dat ze belichaamde: stralend als de mooiste septemberzon en weerbarstig als de ergste novemberstorm. Het is nooit wat geworden.

Het volgende moment zet ik mijzelf terug op het houten achterdek van een geankerd zeiljacht. Ik zie de zon in de zee zakken en heb het idee dat ik de essentie van het leven aan het ontrafelen ben. Nadat de zon allang onder de kim verdwenen was kwam ik tot de conclusie dat de essentie van het leven net zo ontrafelbaar was als de Gordiaanse knoop van Alexander de Grote. Weer op het strand denk ik aan de plundering van Persepolis, de pracht die in vlammen opging en door het gedonder en geraas waarmee het paleis ineenstort realiseer ik me dat ik trek heb. Met een waterig winterzonnetje en de al iets afgenomen wind in het gezicht loop ik terug. De starende vrouw is verdwenen.

Terugkeren in de bewoonde wereld is enigszins een teleurstelling. De slagregens hebben zich verenigd met de rukwinden en de al invallende duisternis in een driebond van koude en maken het er niet beter op. Met mijn kraag opgetrokken, en god zij dank de wind in de rug raas ik terug naar huis – zonder enige notie te nemen van de onaflatende stroom slachtoffers van het trekgat waar ik eerder vandaag zelf bijna het onderspit moest delven.

Thuis. Warm en droog. Eerst muziek, dan eten. Iets uit de romantiek, liefst met een dramatische sopraan. Er gaat niets boven koken met de klaterende regen op het dak en de kristalheldere klanken van Joyce Didonato er onder.

Als mijn gast vertrokken is zit ik met het laatste glas wijn in de hand uit het raam te staren. Het leed van de voorbijgangers buiten maakt dat ik mij nog comfortabeler voel dan ik al deed.
Om zijn gasten te plezieren huurde Charles Dickens naar verluid armen in om voor het raam ‘brrr’ te doen. Het edele volk binnen zou de warme wijn en de brandende haard, om nog maar te zwijgen van het gezelschap van de goede gastheer zelf, dan beter weten te waarderen. Ik kan het me levendig voorstellen.

Ik denk terug aan mijn wandeling van vanmiddag. Aan de vrouw die als een eigentijdse Alcyone in de verte stond te turen. Zou haar man op zee zetten?

Als de echo van Joyce al lang is verstomd, de wijn opgedronken en ik lichtelijk beneveld in mijn bed lig denk ik nog eens aan de plaats waar zij had gestaan. En terwijl de slaap mij langzaam maar zeker meevoert naar de onpeilbare diepten van de nacht is het laatste dat mij voor de geest komt een klein blauw vogeltje dat over de toppen van de wit schuimende branding scheert.

De Groene Groninger, 2010.

Lucie Vera

Op de steppes van Oostelijk Europa leefde eens de familie Brkód. De Brkóds waren welgesteld en bezaten vele landerijen die rijkelijk graan, wol en vlees opbrachten. Bovendien was het landgoed gelegen aan een beek die als energiebron voor de molen diende en in zilverheid alleen werd overtroffen door de oogverblindend schitterende vissen die de nooit tevergeefs wachtende vissers er vingen. In het berkenbos stikte het van de konijnen en af en toe kwamen de jagers zelfs met een wild zwijn of een hert terug van hun tochten.
Het enige dat een kleine bedreiging vormde voor de vredige rust waarmee Brkódowo zich een weg door de geschiedenis baande waren de roedels wolven die in de streek rondwaarden. Oorlogen had het landgoed nog nooit gezien. De enige oorlog die de huidige bewoners hadden meegemaakt had de graanprijzen omhoog doen schieten op de zelfde manier waarmee datzelfde graan dat elke lente door de kracht van de zon had gedaan. Van vader Brkód mocht het altijd wel oorlog zijn, grapte hij zo nu en dan.

De zomers in dit aardse paradijs waren, zoals iedereen zich kan voorstellen, ronduit heerlijk. De kinderen speelden bij de beek, waar ze naar de vissers keken die geduldig wachtend van onder hun zonnehoed naar hun dobbers tuurden. Of ze gingen, als ze genoeg hadden van de beek – of de vissers van hen – naar het bos waar ze de stoere houthakkers hielpen de berkestammetjes te klieven. Als ze, overmoedig geworden, naar de grote kloofbijl grepen en ook hier waren weggestuurd gingen ze met de herders in het gras zitten om te luisteren naar de verhalen die deze mannen zo mooi konden vertellen.

De heer van het landgoed zelf leidde het werk, van de bijna duizend paar handen die hielpen het bedrijf welvarende te houden, in goede banen. Hij coordineerde de opslag van goederen, maande de maaiers en vervolgens de dorsers tot spoed, hielp de herders bij het scheren – ook hij hield van mooie verhalen – en zorgde dat eenieder zijn deel van de opbrengst kreeg.
De heer Brkód was er namelijk heilig van overtuigd dat vrije boeren beter werk leverden dan de slaven die op de rest van de landgoederen in de buurt het werk deden. Alle bewoners van Brkódowo stond het vrij op enig moment te vertrekken, of, minstens zo belangrijk voor het succes van het landgoed, van professie te veranderen. Op Brkódowo volgde de zoon niet automatisch de vader op. De zoon van een visser kon herder worden als hij dat wilde, de dochter van de herder stond het vrij om haar leven aan het spinnen te wijden of te kiezen voor een taak als waterdraagster, weefster, of meid bij de heer Brkód thuis.

Voor de slimsten onder de kinderen had de heer Brkód een school van uit de beek gewonnen bakstenen laten bouwen. Hier werden kinderen opgeleid tot smid, timmerman, bouwmeester, secretaris, griffier of schoolmeester. De meisjes leerden, apart van de jongens, lezen en schrijven, een ambacht, weven bijvoorbeeld, dansen, muziek maken en goede manieren, zodat sommigen zelfs aan het hof van de keizer geen slecht figuur zouden slaan.
De paar uitblinkers die zonder enige moeite de school doorliepen onderwees de heer Brkód, als al het werk voor de dag gedaan was zelf. De landheer, die aan de keizerlijke universiteit had gestudeerd, onderwees zijn oogappels vol overgave en op hoog niveau in de kunsten, zoals muziek en dans, maar ook in de schilderkunst, in de filosofie, de wisunde en de economie. Eén van zijn leerlingen, zo vertelde hij meer dan eens, was nu de adviseur van de keizer geworden – en het was vooral te danken aan diens adviezen dat de keizer enkele jaren later de slavernij definitief zou afschaffen. Maar dat weten we nu nog niet.
Het landgoed van de heer Brkód was wat wij zouden kunnen omschrijven als een paradijselijk landgoed. Er was voor iedereen de kans om het maximale uit zichzelf te halen en aan de immer groeiende welvaart leek geen einde te komen.

In het stralende middelpunt van dit paradijs genoot de landheersfamilie een zeer verdiend welvarend leven. In huize Brkód ontbrak het de bewoners aan niets. Elke avond kwamen de lekkerste gerechten op tafel; verse forel uit de beek, een lam dat die middag nog door de heer zelf was geslacht, konijn uit het berkenbos... dit alles bereid door de fantastische koks die hun werk vol liefde deden.
Na het diner volgde de soirée waarvoor eenieder zijn mooiste kleren aantrok. De muziek werd verzorgd door de muzikanten van het landgoed. Men danste, van het plezier de tijd vergetend, tot diep in de nacht waarna soms, als sluitstuk van de avond, één van de herders werd gevraagd nog een verhaal te vertellen; hiherbij verhaalde de één steevast over spoken, een ander altijd over wilde dieren en een volgende immer over de liefde, zodoende de dromen van zijn toehoorders voor die nacht bepalend.
Er was echter één ding dat het totale geluk voor de landheer en zijn familie in de weg stond: de winter. Het was niet zozeer de winter zelf, met haar zachte witwollen deken, die het ongeluk betekende – er waren genoeg voorraden om twee winters te doorstaan als het moest – en ook was er genoeg leuks te beleven: schaatsen op de bevroren beek, genieten van het knarsen van de verse sneeuw onder je laarzen of het houden van een sneeuwballengevecht... nee, het was iets geheel anders.
Al zo lang als men zich kon heugen, namelijk, wilde de haard van het landhuis niet branden. Verschillende bouwmeesters hadden het geheel, de haard én de schoorsteen, meerdere malen onderzocht, maar er leek niets mee mis. Het hout in de schouw vatte eenvoudigweg niet vlam; alsof het heiligen uit lang vervlogen tijden waren, grapte mijnheer Brkód wel eens. De rest van de bewoners had het over een vloek: er rustte een vloek op de haard en hij zou nooit branden.


Na een winter lang koude lijden werd het gelukkig ook voor de landheer en zijn gezin weer lente. De warme voorjaarszon reduceerde het probleem met de haard tot een futiliteit uit een ver verleden en de vloek werd, zoals elk jaar, weer vergeten. De vissers zaten weer aan de waterkant, de herders lagen weer in het gras, de zaaiers floten om het hardst en de kinderen speelden weer verstoppertje bij de molen, in het bos en rond het landhuis.

Het was in de late lente van dat jaar dat het kleine klasje van de landheer er een opvallende verschijning bijkreeg. Lucie heette ze, Lucie Vera. Ze had zwart haar dat enigszins rood oplichtte in de zon, een huid zo licht als de vacht van een pasgeboren lammetje, ledematen zo recht als de beste berken uit het bos, een stem zo helder als de klaterende beek en ogen... ze waren vochtig en vlammend tegelijk, in een kleur die nog het meest op het roodbruin van de vos van de landheer leek.
Heer Brkód werd meteen gegrepen door haar scherpe geest. Ze sprak op heldere toon als haar iets gevraagd werd, antwoordde zeer scherp en ook haar vragen sneden altijd hout. Desondanks leek ze vaak met haar gedachten ergens anders. Dan vlamden haar ogen warm en vochtig op en staarde ze door alles en iedereen heen. ‘Zo moet Medusa gekeken hebben’ dacht Brkód dan. Na de lessen ging ze altijd meteen de deur uit. ‘Tot morgen!’ klonk het helder, en weg was ze.
Buiten zat ze, stil als de reiger aan de overkant, bij de beek naar een in het water staande forel te staren, gefascineerd door de manier waarop de vis even snel tegen de stroom inzwom als hij erdoor werd meegevoerd, of lag ze op haar rug naar de wolken te kijken. Ze was liever alleen en negeerde de bewonderende blikken van de jongemannen en het gefluister van de afgunstige meisjes volkomen.

Voor de winter werden de lessen verplaatst naar de smidse, waar het dankzij de voortdurend brandende oven wél warm was.
Op een koude herfstdag zat Lucie in de salon van het landhuis, waar ’s zomers de lessen werden gegeven, toen de landheer er binnenkwam. Hij zocht zijn rijlaarzen. Hij was aan de late kant, maar wilde te paard naar de smidse gaan – het was zeker een half uur lopen – om zo meteen zijn vos opnieuw te laten beslaan. Hij vroeg haar wat ze daar deed, ze kon immers nooit meer op tijd zijn voor de les.
‘We kunnen toch ook hier zitten.’ Klonk het helder door het vertrek. Er was iets in die opmerking die hem twee keer deed nadenken voor hij toch zei dat het hier veel te koud zou worden. Lucie keek hem op haar beurt niet begrijpend aan: ‘maar ik heb de haard aangestoken.’ Zei ze.
Brkód kon zijn ogen bijna niet geloven. Inderdaad, de haard brandde als een tierelier. Het vertrek was heerlijk warm en pas nu merkte hij dat hij stond te zweten in zijn frak.
Hij pakte evengoed zijn rijlaarzen, reed evengoed naar de smidse, maar keerde nadat hij alle leerlingen had opgedragen direct naar de salon te komen spoorslags weer terug om Lucie te vragen hoe ze het had klaargespeeld om die vervloekte haard aan de gang te krijgen.Het antwoord was, zoals de meeste van haar antwoorden kinderlijk eenvoudig: ‘gewoon, met de zwavelstokjes.’
Het werd de beste les in tijden en ze gingen speciaal een half uur langer in op de fuga, daar ze nu wél de beschikking hadden over de pianoforte.
Al gauw bleek dat Lucie een ongekende interesse voor het klassieke element vuur tentoonspreidde. Ze ging niet meer als eerste de salon uit, maar bleef in de vlammen zitten staren tot iedereen, op de landheer na, vertrokken was. Af en toe gooide ze een berkenblok in de vlammen dat haast ogenblikkelijk vlamvatte en het vuur tot ongekende hoogte deed oplaaien.

De herders in de velden, die het verhaal van het wonder met de haard ook hadden gehoord, meenden af en toe de vlammen zelfs uit de schoorsteen te zien komen.
De landheer liet haar haar gang gaan. Ze ging weg als er voldoende hout op het vuur lag om de haard tot de volgende ochtend brandende te houden. Dan keerde ze terug om de gang erin te houden, waarbij ze rustig een uur bleef zitten kijken hoe het vuur zich van de koude en hongerige nacht herstelde en weer even hoog oplaaide als toen ze het had achtergelaten.

Toen ze een keer ziek was probeerde de heer Brkód zelf het vuur gaande te houden. Bij het eerste blok dat hij in de schouw wierp echter, doofden de vlammen al en bleef er enkel een hoopje smeulende as over. Toen hij op een middag in de salon kwam en het vuur weer laaiend en gierend aantrof wist hij dat ze weer beter was.

Het werd de gelukkigste winter die de landheer ooit had gekend. Zijn colleges gaf hij met evenveel vuur als Lucie in de schouw wist te ontsteken en bovendien konden de soirées deze winter ook gewoon doorgaan.
Als ze de vlammen uit de schoorsteen niet zagen, hoorden de herders in de velden in ieder geval de muziek die vuriger klonk dan ooit tevoren en zo de kille winteravonden met een ongekende warmte vervulde.

Die lente gingen de vissers net als alle voorgaande jaren weer aan de beek zitten; de herders op hun rug in het gras liggen en floten de zaaiers als altijd om het hardst. Alles leek goed. Lucie echter, bleef maar doorgaan met de haard brandende houden. Ze kon simpelweg geen genoeg krijgen van de gloed van de vlammen, waardoor de salon al gauw gelijkenissen met de smidse begon te vertonen.
Toen de landheer Lucie probeerde uit te leggen dat het vuur nu niet meer nodig was staarde ze verdrietig in de vlammen. Hoe gehecht hij ook was aan Lucie en haar vurigheid, Brkód zag zich genoodzaakt de zwavelstokjes weg te nemen en het vuur te doven. Hij gooide er eenvoudigweg een berkenblok op.

Van toen af leek er ook iets gedoofd in Lucie. Haar ogen en haren werden doffig en haar stem verloor aan helderheid. Net als vroeger trok ze meteen na de lessen de deur van de salon open, maar het heldere ‘tot morgen’ werd niet meer gehoord.
Nog steeds ging ze alleen bij de beek in het water zitten staren, maar de glimlach die ze altijd op haar gezicht had gehad was verdwenen, ook als ze op haar rug de gang van de wolken gadesloeg.
Brkód voelde haar treurigheid. Hij werd er zelf door gegrepen en bemerkte eens temeer hoezeer hij gesteld was geraakt op zijn sterleerlinge. Hij miste haar scherpe antwoorden, haar rake vragen, haar heldere stem... maar meest van al miste hij haar vurige blik.

Hij legde de zwavelstokjes weer op de schouw. Lucie negeerde ze. Zelfs toen het kouder begon te worden stak ze geen vinger naar ze uit en de klas zag zich genoodzaakt die winter weer naar de smidse te gaan.
Hier richtte ze haar ogen vol meewaar op de oven van de smid. Af en toe lichtten ze even op en klonk de stem weer helder als het klateren van de beek door het lokaal, maar bijna direct daarna viel Lucie weer terug in haar eerdere toestand en was de sintel die even was gaan gloeien weer gedoofd.

De herders in de velden zagen die winter noch het vuur uit de schoorsteen oplaaien, noch hoorden zij de warme klanken van de soirées. Dicht bij elkaar zittend vertelden ze elkaar al klappertandend dat deze winter nog kouder was dan alle voorgaande.
Iedereen hoopte vurig dat Lucie zich zou laten overtuigen van de noodzaak van haar talent, maar ze leek doof vaar alle aansporingen. Haar ogen bleven kil.

Tot op een dag de landheer haar vroeg of ze die middag naar de salon wilde komen. Hij moest nog wat werk afmaken, maar zou daarna zo snel mogelijk komen. Ze knikte ten teken dat ze het begrepen had.

Brkód had zich goed voorbereid. Hij had de mooiste berkeblokken laten aanrukken en achter de doos met zwavelstokjes had hij een olielamp gezet, zodat de gloed daarvan haar aandacht zou trekken.
Toen hij na zijn inspectieronde de salon binnenkwam zat Lucie op haar knieën naast de schouw met de zwavelstokjes in haar hand. Eén voor één streek ze ze af en liet ze vervolgens weer uitdoven. Voor haar lagen tientallen halfzwarte houtjes op de grond.
Brkód dacht bij zichzelf: ‘we zijn er bijna’, en vroeg haar waarom ze de zwavelstokjes telkens liet uitgaan. Ze keek hem met haar mooie ogen, waarin weer iets leek te gloeien, verdrietig aan: ‘Ik ben bang dat ik het vuur nog eens verlies.’
Terwijl hij haar probeerde uit te leggen dat in de zomer altijd alle vuren doven, maar dat ze in de winter weer op dienen te laaien als daarvoor streek zij één voor één alle zwavelstokjes af. Alle, op een na...

Sprookje

Lang lang geleden in een land ver hier vandaan leefde eens een koning. Het land was zoals alle landen uit de verhalen erg mooi. Er waren hoge bergen in het oosten en diepe dalen in het westen. Klaterende beken en kolkende rivieren mondden uit in verstilde meren en in de zee in het noorden. Wuivende velden werden afgewisseld door verlaten wouden en tussen al dit moois kon men de meest unieke dieren vinden zoals de brilaap, die in de bossen leefde en daarbij ook als huisdier werd gehouden omdat hij zo snel leerde praten. In de velden kronkelde de appelslang, die het liefst in appelbomen leefde, en vond je, als je geluk had, de wilde woelrat welke een opvallende voorkeur voor gelijkgeslachtelijke geslachtsgemeenschap tentoonspreidde. Verder waren er wolven in de bergen, herten in de dalen, vissen in de beken en vele vogels in de lucht.

Met zijn volle baard, grote kroon, lange mantel en ijzeren scepter was de heerser van dit land in heel zijn verschijning een echte koning. Hoewel hij altijd zo was geweest was hij niet altijd koning geweest. Het land dat hij regeerde was lange tijd verdeeld geweest tussen de verschillende rivaliserende stammen die er leefden. Alsof dit niet al erg genoeg was had een grote stam uit een van de buurlanden haar pijlen gericht op de rijkdommen van het land van ons verhaal. De stam was het land binnengevallen en had de macht gegrepen. De inheems stammen bestreden elkaar, de buitenlandse stam bestreed de inheemse stammen die gezamenlijk weer de buitenlandse stam bestreden. Oorlog, doodslag en plundering waren aan de orde van de dag. Niemand was zijn leven zeker. Niets was zeker.
Toen op een dag de buitenlandse stam inzag dat de overheersing van het land een uitzichtloze zaak was verlieten zij het land en lieten het over aan de oorlogvoerende stammen die als een uitgehongerde roedel wolven over het land raasden. Nu weer elkaar aanvallend, dan weer bondgenootschappen sluitend, maar altijd verdeeld. Alle bewoners van het land probeerden zich te wapenen tegen deze terreur. Ieder dorp richtte zijn eigen militie op die moest waken over het welzijn van de oogsten, de vrouwen, de kinderen en het vee. De milities deden wat ze konden, maar waren vaak niet opgewassen tegen de terroriserende stammen die dan weer ’s nachts, dan weer overdag de dorpen binnenvielen; de milities afslachtend, de vrouwen verkrachtend en de kinderen en het vee meevoerend. Wat achterbleef waren veraste geraamtes van huizen en de verminkte lijken van de bewoners. Niemand was zijn leven zeker. Dat was zeker.

De latere koning wist op een dag, als hoofd van de militie van een groot dorp in het zuidoosten van het land, een aanval van de hongerige wolven, zoals de roofstammen werden genoemd, af te slaan. Hij betaalde de plunderaars met gelijke munt terug: de rovers slachtte hij af, de leiders martelde hij dood en werden als voorbeeld tentoon gespreid en de buit verdeelde hij onder zijn milities. Het nieuws van het succes van de latere koning en zijn militie verspreidde zich als een lopend vuurtje door het land en al gauw meldden velen zich aan om mee te vechten in zijn groep. De hongerige wolven kregen de andere kant van de medaille gepresenteerd en waren vanaf nu, als waren ze een kreupel hert, voortdurend op de vlucht voor de pijlen van de koning en zijn jachtroedel.
Toen hij het land grotendeels had gezuiverd van de bendes hongerige wolven kroonde hij zichzelf tot koning Esthetophobos I. Geïnspireerd door het oostelijke buurland, waar een relatieve rust heerste, nam hij de strenge wetten van dat land over en handhaafde deze met ijzeren scepter. De jaren van voortdurende onzekerheid behoorden tot het verleden. Tenminste, zo leek het.

Omdat, in de ogen van de koning, alle ellende was ontstaan door begeerte was zijn grootste wens alle begeerte de kop in te drukken. Als niemand meer zou begeren zou het met de strijd en twist snel gedaan zijn en zou er eeuwige rust en vrede heersen in het land dat hij met zijn troepen had herenigd. Hij zette zich op zijn koningszetel van ruw berghout en begon te peinzen. Wat wekte zoal zijn begeerte? In de eerste plaats natuurlijk de vrouw met al haar schoonheid. Maar, complex probleem als dit was, zonder vrouwen zou het land binnen enkele jaren uitgestorven zijn... Verder ging zijn begeerte uit naar bezit, maar niet naar alle bezit. Zo hoefde hij bijvoorbeeld echt geen geld als hij er niets voor kon kopen. Verder kwam hij tot de conclusie dat een leven zonder begeerte welhaast onmogelijk was, daar de mens, als er niets meer te begeren is, alle hoop op verbetering van zijn levensstandaard verliest.
Na lang nadenken en het raadplegen van de wijze en geleerde mannen van het land werd besloten dat alle begeerte gericht moest zijn op iets dat zich niet op deze aarde bevond. De man, en de vrouw in zijn kielzog, moest streven naar het hoogste bezit, maar dit bezit moest niet op aarde te vinden en liefst zo goed als onbereikbaar zijn. Hiervoor schiep hij de hemel. Deze was er voor hen die een goed leven hadden geleid en kon men vinden na de dood. In de hemel wachtte de mens alles wat zijn hartje begeerde en dit alles in overvloed. Daar geduld een schone zaak is moest iedereen het maar opbrengen zo lang te wachten.
Om het wachten niet te lastig te maken verbood hij eenvoudigweg alle mooie dingen; muziek, dans, feesten... zelfs de traditionele volkssport werd verboden. De opzet van dit spel was simpel: twee teams moesten zo snel mogelijk een bak met water proberen te vullen. De moeilijkheid zat hem in de staart. Elke bak – van aanzienlijk formaat – namelijk, was onderaan voorzien een gaatje met een stop erin. Ging deze stop eruit dan was de bak, die met veel pijn en moeite gevuld was, binnen enkele ogenblikken weer helemaal leeg. Elk team bestond uit renners, die zo snel mogelijk het water uit een bron moesten putten; aanvallers, die de stop uit de bak van de tegenstander moesten trekken en verdedigers, die de aanvallers moesten tegenhouden.
Verder verbood de koning elke verdere vorm van kunst en vermaak, vernietigde hij alle bestaande kunstvoorwerpen en verbood bovendien het meer dan basale onderwijs, zodat ook niemand opgezadeld kon worden met een begeerte naar kennis. Als laatste maatregel vaardigde hij een kledingvoorschrift uit dat iedereen er toe verplichtte zich zo onaantrekkelijk mogelijk te kleden. Voor mannen werd het kostuum in al zijn varianten verboden en vervangen door een soort van dekkleed waaronder men aftandse sandalen diende te dragen. De prachtige vrouwen die het land rijk was werd, op straffe van verminking, verplicht helemaal niets meer van zichzelf te laten zien. Hiertoe kregen ze een helm op met daarop een vierkant geraamte waar overheen een soort van vierkante tent werd gedrapeerd. Het resultaat was dat elke vrouw er bij liep als een grote onherkenbare Thaise lampion.
Om zelfs de ogen aan het zicht te onttrekken werd deze tent uitgerust met een periscoop zodat de vrouw, zonder haar begeerlijke ogen te tonen, desondanks wel kon zien waar ze heen ging. Als laatste werd het de vrouw verboden producten van een man aan te nemen, daar ze dan haar elegante handen zou kunnen tonen, en zodoende verplicht tot het meenemen van een gezel naar de markt, al duizend jaar het terrein van de vrouw.

Al deze maatregelen leidden er toe dat een groot deel van de mannen binnen luttele tijd esthetofoob werd. Elke esthetische uiting kon er immers voor zorgen dat men het hoogst haalbare uit het oog verloor. Blootstelling aan esthetiek leidde in een aantal gevallen zelfs tot gezondheidsklachten. Zo kwam het regelmatig voor dat pasgetrouwde mannen in de huwelijksnacht flauwvielen door alleen de aanblik van zoveel schoons.
Omdat het noodzakelijk was voor het in stand houden van de bevolking was het huwelijk in eerste instantie nog wel toegestaan. Een niet gering percentage van de mannen echter raakte tijdens de huwelijksnacht in coma, shock of een andere levensbedreigende toestand waardoor men uit angst het leven er bij in te schieten ook van het huwelijk afzag. De oplossing die de koning hiervoor aandroeg laat zich, triest genoeg, raden. Hij verbood het huwelijk en verplichtte de meest potente, gelovige en sterke mannen tot het wekelijks inleveren van een potje bij één van de klinieken die er toe dienden de vrouwen kunstmatig te bevruchten.

Het land verkeerde enkele jaren in een toestand van totale daasheid. Alle begeerte was uitgebannen, niemand hield zich meer met iets moois bezig en het enige mooie waar men zich een voorstelling van kon maken was de hemel. Iedereen hoopte vurig hier terecht te kunnen komen en zo deden allen, of bijna allen, hard hun best om de wetten van de koning en zijn geleerde mannen zo goed mogelijk na te leven. De illegaliteit floreerde, maar zij die echt niet zonder de geneugten des levens konden liepen een groot risico. D straffen waren wreed en werden zonder pardon uitgevoerd. De verplichte militaire training werd trouw gevolgd en iedere dag werd er op gezette tijden tot de vertegenwoordiger van de koning in de hemel gebeden dat men het hoogste maar mocht bereiken.
Het systeem echter, keerde zich op een gegeven moment tegen zichzelf. De mannen raakten zo gefrustreerd door het totale gebrek aan esthetiek en begeerte dat zij uit pure verveling de wapens tegen elkaar opnamen. Toen zij inzagen dat het vrij zinloos was de eigen bevolking te blijven bestrijden trokken de meest fanatieke onder hen naar het buitenland om daar verder te strijden. Zo ook een zoon van de koning. Hij wilde de mensen in het buitenland doen inzien dat het in het land van zijn vader het beste was. Hiertoe verenigde hij zich met een paar andere gedrevenen en samen trokken ze er opuit om al het moois in de wereld te vernietigen.
Kunstwerken werden kapotgeslagen, dansers werd de grote teen afgehakt, alle spel werd gestopt onder dreiging van wapens en begeerlijke vrouwen die ze tegenkwamen werden, nadat enkele fanatiekelingen door deze aanblik flauwvielen, doorgaans verminkt of, als ze geluk hadden, gedwongen zich in de Thaise lampion te hullen. De meeste van deze fanatiekelingen werden door buitenlandse strijdkrachten aangehouden of gedood, maar daar zij geen enkele aardse begeerte kenden kon noch het één nog het ander hen deren.

Zat van de terreur van deze hongerige wolven, zoals ze door de meeste mensen werden genoemd, sloten de meest geteisterde en meest machtige landen een verbond om gezamenlijk koning Esthetophobos en zijn regime te verdrijven. De aanval was, zelfs voor de getrainde en bloedfanatieke troepen van de koning niet te weerstaan en hij zag zich uiteindelijk genoodzaakt de bergen in het oosten in te vluchten.
De bevolking van zijn voormalige land wist eerst niet wat het zag toen de buitenlandse legers hen weer in aanraking brachten met al het moois dat deze wereld te bieden had. De vrouwen verbrandden hun Thaise lampions, de mannen hun gewaden en sandalen. Het volk leefde weer op en het land begon weer te lijken op wat het geweest was in een ver en glorierijk verleden. De velden golfden weer in de wind, de stromen klaterden als nooit te voren en werden niet meer bewaakt door fanatiekelingen van de koning die zelfs dit moois voor de bevolking verborgen wilde houden.
De verdreven koning, die in het buurland op veel steun kon rekenen echter, verzamelde een grote groep fanatieke esthetofoben om zich heen die vol afgunst en begeerte naar de verworvenheden van hun voormalige landgenoten keken. De geschiedenis van jaren geleden herhaalde zich. De buitenlandse mogendheden probeerden het land te beschermen tegen de hongerige wolven die als een kolkende stroom uit de bergen op het land aanvielen, de bevolking richtte weer milities op en het land raakte verdeeld tussen hen die de rust van de voorbij periode verkozen boven de drukke maatschappij vol begeerte van nu en zij die de ontstane kansen op al het moois dat dit leven te bieden had omarmden...
Na jaren van uitzichtloze strijd tegen de ogenschijnlijk oneindige stroom van hongerige wolven werden de buitenlandse legers de strijd moe en vertrokken. Hierna viel het net bevrijde land weer uiteen. De verschillende rivaliserende stammen begonnen elkaar wederom te bestrijden en vielen één voor één ten prooi aan de troepen van de opvolger van Esthetofobos I: zijn zoon Esthetofobos II. De kledingfabrieken die jarenlang échte thaise lampions hadden gemaakt om de bevrijding te vieren produceerden weer de gehate gewaden; het traditionele spel van de waterdragers werd weer verboden; alle onderwijs werd per decreet afgeschaft en alle vrouwen die niet op tijd een Thaise lampiongewaad hadden weten te bemachtigen...


http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2007269,00.html


De Gruwelende Groninger, 2010

Dolce far niente

De zon scheen fel vanuit zijn twaalfuurspositie. De weilanden waren al lang niet meer groen, droog was het, scherp de droge lucht: vol stof en stuifmeel van half verdorde grassen en bomen die in een laatste krachtinspanning hun restpartijen nageslacht de wereld in joegen. Het windje tegen maakte het er niet beter op en ondanks dat de nodige kilometers al onder hem doorgeschoten waren moest hij zeker nog een klein uur op de trappers staan voor hij er was.
Alleen de meest hardnekkige volhouders begaven zich op dit uur in de zon. Een paartje koolwitjes dat in een soort onzichtbare kluwen verstrengeld om elkaar heen fladderde; een buizerd op een paaltje en in de verte nog één, cirkelend op de termiek, die geen enkele hinder leek te ondervinden van de verzengende zonnehitte op zijn verenpak.
Waarom zou hij zich niet even te ruste leggen, daar onder die grote boom in de berm? Schaduw voor tien en bovendien reed er op dit landelijke weggetje geen kip, dus over stoorzenders hoefde hij zich geen zorgen te maken.

De zon had al een positie bereikt waarin de schaduw van de oude beuk zich meer horizontaal dan verticaal manifesteerde toen een vlinder op zijn neus neerstreek en hem wekte. Of het fladderende schepseltje hem had aangezien voor een bloemenkelk boordevol nectar of eenvoudigweg even pauze hield op dit solide uitziende rustpunt zullen we helaas nooit weten.
Bloemenkelk of veilige burcht: hij werd wakker. Na wat geknipper met de ogen – zoals dat gaat als een personage wakker wordt – keek hij wat om zich heen – zo gaat dat meestal verder – en ging vervolgens rechtop zitten – dat niemand hier ooit octrooi op heeft aangevraagd! Nadat hij de idylle om hem heen nog eens in ogenschouw had genomen, beide buizerds cirkelden nu in de hoge verte, ging hij maar weer liggen. Eén blik op zijn Citizen was voldoende geweest: hij was nu toch al te laat.

Het missen van een afspraak door vertraging onderweg of bij vertrek is de dichtste benadering van in de tijd reizen die er voor ons gejaagde stervelingen bestaat. De gebeurtenis verderop gaat toch wel door - als het ware in een parallel universum. De laatkomer daarentegen beschikt opeens over een zee van totaal oningevulde tijd. Tijd die nog vrijer is dan de meest waarachtige vakantie doordat er totaal geen gedachte aan gewijd is geweest tot het moment dat de lege tijd, volkomen onverwacht, daar is.

Al op zijn rug liggend zag hij doodkalm de witte wolkjes als kleine weeskinderen over drijven. De twee roofvogels boden een extra verrijking op de dynamiek van het schouwspel en het continue cirkelen van papa en mama buizerd zette de radertjes van zijn gedachten in gang.

Weer later en een hoop bijzonder onnavolgbare en nog onbeschrijfbaardere gedachten verder werd hij opgeschrikt door het langsscheuren van een typische plattelandsauto. De defender deed een hoop stof opwaaien en drukte, zich verschuilend achter deze dekking, in de bocht een hem tegemoet komende fietser finaal de berm in, waar deze vervolgens onderuit ging.
Hij liep naar de plaats delict – van de dader veel sporen, doch niets te zien – toe en zag het blonde meisje beteuterd naast haar fiets staan. Het voorwiel was niet meer als dusdanig te gebruiken en had enkel nog, gezien de temperatuur, in voorbije tijden model kunnen staan voor één van de schilderingen van Salvador Dalí. Zij was een jaartje of veertien, begenadigd met een niet onknap gezichtje dat nu heel beteuterd twee vochtige blauwe ogen omlijstte.
'Haar moeder zou haar niet kunnen halen want die had geen auto... en ze moest nog helemaal naar de stad toe.' Vertelde ze mij.
‘O, wat een LUL!’ Riep ze stampvoetend uit.

Hij bood haar zijn bagagedrager aan en even later stond de gemangelde fiets onder de beuk waar hij de afgelopen uren zo fijn vertoefd had en zat zij bij hem achterop.
Alle adem die zij uitspaarde en hij extra besteedde om hen beiden vooruit te krijgen gebruikte ze om hem op de hoogte te stellen van allerhande min of meer noemenswaardige feiten:
Ze zat in de tweede klas van het gymnasium, stond onvoldoende op de klassieke talen, maar ze vond het wel leuk en wilde het toch halen. Ze woonde alleen met haar moeder want d’r vader was voor zij ooit ‘papa’ had kunnen zeggen – hij had van haar grote zus al meer dan genoeg ‘papa’s’ gehoord, blijkbaar – het huis uit gegaan en ook deze grote zus woonde al op kamers, al kwam ze wel vaak langs. Ze was er vanavond ook, vandaar dat ze zo graag naar huis wilde.
Zij was bij een vriendinnetje geweest dat in ‘de weilanden’ woonde en waar ze een kalfje geboren had zien worden. Ze wilde nooit kinderen.
De arme moeder verloor haar kindje meteen, want het was een stiertje, en nog zieliger was de manier waarop het beestje er aan zijn poten met een soort krik uit getrokken werd. Maar het was toch een mooi gezicht geweest en het stiertje was zooooo lief... En toen moest ze nog dat hele eind terugfietsen en kwam die LUL die haar van de weg reed... en er had al een bochel in haar wiel gezeten en nu was ie helemaal stuk. Maar gelukkig was hij er en kwam ze toch nog op tijd thuis voor het eten. Maar wat deed hij daar eigenlijk?
‘Gewoon. Een beetje uitrusten.’ Antwoordde hij. En hij vertelde dat hij vervolgens in slaap was gevallen en dat hij daardoor nooit meer op tijd zou kunnen zijn voor zijn afspraak. Toen was hij nog maar even blijven liggen, besloot hij zijn verhaal.
Oftewel, dat wat wij al wisten, maar zij nog niet.

Hoewel hij haar sowieso thuis had afgezet was het toch mooi meegenomen dat ze vlak bij hem in de buurt woonde. Daar aangekomen ontkwam hij natuurlijk niet aan de kennismaking met de andere twee bewoonsters van het huis, de moeder en een nog niet genoemde overenthousiaste labrador met een eeuwige pavlovreflex en een genadeloos heen en weer slaande solide staart, en de zus die slechts op bezoek was. Hongerig als hij was na de vermoeiende fietstocht ging hij gretig in op het enthousiaste aanbod te blijven eten.
Hoewel niet van Joodse afkomst hadden ze klaarblijkelijk toch met zijn komst rekening gehouden: toen de porties verdeeld werden bleek er meer dan genoeg. Bier hadden ze echter niet in huis en dus moest hij genoegen nemen met een zeer zeker niet onaardig glas rode wijn dat eigenlijk veel beter bij het eten paste.
Het werd al snel duidelijk waar het verloren zusje haar vocabulaire talenten vandaan had. Tussen de licht slurpende happen spaghetti door ontrolde zich een zeer dynamisch disgesprek waar zelfs de ongeletterde dame van het gezelschap zich enthousiast in mengde, danwel door een piepje, een klap met de stokstaart tegen de tafelpoot, danwel door een instemmend of afkeurend ‘woef!’.
Dit was nodig om de regelmatig vastlopende discussie tussen moeder en dochters in het voordeel van één van beide partijen te beslechten. Hondlief werd dan benoemd tot bemiddelaar door de verdrukte partij onder het mom ‘zij vindt ook dat ik gelijk heb’.
Nu hadden ze het vandaag bijzonder getroffen, want afgezien van de extra activiteit die de blonde duracellhond door zijn aanwezigheid tentoonspreidde vormde de gast zelf een prima tussenpersoon, rechter, bliksemafleider – ‘maar wat doet onze gast eigenlijk als hij...’ – of veilige haven wanneer een van de drie dames in het heetst van de strijd een strategische terugtrekking verkoos om als lachende derde een leuk gesprek met de mannelijke disgenoot te beginnen.

Ik had graag omwille van de sensatie een huilbui, woede-uitbarsting, of, liever nog, een voedselgevecht tijdens het toetje beschreven, maar daar het hier een net gezin in een net klein huisje betreft bleef verder spektakel helaas achterwege. De vraag is ook of hij iets dergelijks wel had aangekund na een hele middag zalig nietsdoen onder een boom. In het ergste geval was hij halverwege het voedselgevecht gillend naar huis gerend en dat zou voor ons een wel heel grote tegenvaller hebben betekend daar we hoe dan ook hadden willen weten wie de meeste yoghurt had moeten incasseren...

Het toetje werd in een rap tempo en relatieve rust verorberd waarna hij zich geroepen voelde te vertrekken. Daar niet elk verhaal een sensationeel einde heeft – en wij bovendien niet álles hoeven te weten – bleef het afscheid beperkt tot tien zoenen; drie op de wang van elke dame op twee benen en een hele natte lik over zijn hand van de trouwe viervoetster, met tot slot nog een warme knuffel van de gereddene.

Hospiteren

Jeugdige weduwe (32) zoekt huurder (m) die wat leven in de brouwerij brengt.
Nadat mijn man is overleden is het erg stil in huis. Ruimte is er genoeg en aan een kat of hond heb ik geen behoefte. Ik zoek dan ook een leuke student om weer wat leven in de brouwerij te brengen. De kamer is 24m2, goed gelegen en 320 euro inclusief gas/water/licht per maand.


Dit was praktisch het beste aanbod dat ik in tijden had gezien en dus reageerde ik meteen. De tekst was als vanouds: ‘vlotte muziekstudent, houdt wel van een biertje of een goed glas wijn, reeds gestudeerd dus weet al wat van de wereld, leest ook graag een goed boek...’ Daar kwam het ongeveer op neer.

Een paar dagen later kwam de reactie.

Hoi, graag nodig ik je uit voor een bezichtiging. Ik heb zelf klassiek piano gestudeerd en ook al doe ik er eigenlijk niets meer mee, ik speel nog steeds met veel voldoening. Graag zie ik je morgenmiddag, als jou dat schikt, om vier uur.

Groet, Daphne.


Zodoende verscheen ik die woensdagmiddag in één van de sjiekste buurten van de stad waar ik voor een kapitaal pand mijn gammele en roestige fietsje aan een lantaarnpaal naast een geparkeerde Range Rover vastketende. Afgezien van een merel die ergens in een grote beuk op de hoek zijn liefdeslied zong was het in de straat doodstil. Bij nummer 19 belde ik aan. Na een half minuutje wachten riep een vrouwenstem, vermoedelijk door het sjieke marmeren trapgat dat zich achter de deur voor mij bevond: ‘Ik kom er aan!’
‘Vreemd’, dacht ik bij mezelf. Ik was natuurlijk niet te vróeg verschenen.

Nog een minuut later ging de deur open en verscheen compleet in badstof gekleed mijn aanstaande hospita in de deuropening.
‘Sorry voor het wachten. Ik lag in bad en was helemaal de tijd vergeten.’
Jeugdig was ze zeker. Haar haar zat verborgen onder de handdoek die als een soort nefertititoeter op haar hoofd stond, maar volle lippen, gladde blanke wangen en zachtblauwe ogen lachtten mij hartelijk en uitnodigend toe.
‘Geeft niet’, zei ik, ‘sterker nog, het spijt mij dat ik uw middagduik zo onderbreek.’
‘Kom nou maar binnen. Ik heb je zelf uitgenodigd en warm is het nog niet echt buiten.’
Ik ging binnen. De, zoals Hermans het beschrijft, groene winter achter mij latend terwijl de volle nazomer voor mij mij de weg wees.

‘Thee?’
‘Graag.’
‘Nog voorkeuren? Ik heb groene, munt- earl grey en rooibos. De earl grey vind ik verschrikkelijk, maar dat vond mijn man dan weer fantastisch, dus die heb ik nog.’
Ik grijnsde even. ‘Rooibos alstublieft.’
‘Zeg maar jij, alsjeblieft.’
Terwijl zij in de open keuken bezig was bewonderde ik het interieur en in het bijzonder de Steinwey-vleugel die groot en glimmend zwart een kwart van de gigantische kamer in beslag leek te nemen doordat hij niet in een hoekje was gereden.
‘Je mag er best op spelen als je dat wil, te zijner tijd.’ Zei ze zonder mijn kant op te kijken. ‘Of vind je hem niet mooi?’
‘Natuurlijk, zeker, hij is prachtig.’ Maar hem aanraken leek me nu even te ver gaan.
‘Suiker?’
Eén schepje alstublieft.’
‘Zeg alsjeblieft ‘jij’.’
‘Ga zitten.’ Zei ze quasi-verbaasd zoals alleen een echte gastvrouw dat doet.
Ik ging zitten op de, naar alle waarschijnlijkheid peperdure leren bank. Hij zat wel aardig.
‘Gekregen van mijn man.’ Ze bedoelde natuurlijk de Steinwey. Het bleef even stil.
‘Als huwelijkskado’ ging ze verder, terwijl ze met het zilveren art-deco blad op me toe liep.

‘Nog geen tien jaar ouder en al weduwe en stinkend rijk .’ Dacht ik een beetje weifelachtig. ‘Hoe veel ouder zou hij geweest zijn...’
Hoe dan ook, hij had het toch maar mooi voor elkaar gehad. Zelfs al had ze hem niet zo vaak haar liefde geschonken, dan nog was het kijken luisteren naar deze nymph al een genot geweest, of ze nou speelde of sprak.
Sommige mensen spreken zo mooi dat ze je haast hypnotiseren. Ontmoeten doe je ze zelden, maar Daphne was zo iemand.

‘Zo, vertel eens. Over jezelf, bedoel ik dan. Wat doe je zoal in het leven?
‘Barokviool spelen, voornamelijk.’
‘Ah. Een oude muziekfanaat. Bach?’
Ja, heel graag. Maar vooral Locatelli, de snarenverkoper uit Amsterdam. ’s Nachts schreef hij de meest fantastische vioolconcerten.’
‘Ok. En Vivaldi?’
‘Ook mooi, zeker. Niets mis met een goede sequens’ zei ik met een grijns. ‘Corelli ook, maar eerder nog Monteverdi.’
‘Ik ben dol op Monteverdi. Prachtige muziek. En verder?’
‘Een beetje piano spelen: Chopin, Schubert, Mozart. Maar echt goed gaat dat nog niet.’
Een aanmoedigende blik van haar...
‘Verder hou ik erg van lezen.’
‘Wat dan zoal?’ Ze keek heel geboeid.
‘Tsjechov, Hemingway, Reve, Hermans, Schiller, Flaubert, Céline... Maar ook moderne dingen zoals de Schaduw van de wind van Zafon en Joe Speedboat.’
‘Van Wieringa...’
‘Ja, prachtig boek.’
‘Prachtig boek inderdaad.’

Ze zat daar maar in een hoekje van de bank, d’r benen naast zich opgetrokken en hield d’r thee met twee handen om de mok dicht bij haar gezicht. Mij gaande houdend en ondertussen er voor zorgend dat de sfeer ondanks haar beperkte gekleedheid heel ontspannen bleef.

‘En naast lezen en de muziek... heb je nog meer aardsere interesses?’
‘... zoals?’ Vroeg ik enigszins verbaasd, niet wetend wat te antwoorden.
‘Gewoon. Een jongen van jouw leeftijd gaat toch wel eens een biertje drinken in het café met z’n vrienden, jaagt achter de meisjes aan, of sporten... Heb je een vriendinnetje?
‘Nee,’ antwoordde ik, ‘maar in het café zitten doe ik graag en daar kom ik wel eens een vriendinnetje tegen. Zijn die hier toegestaan trouwens?’
‘Ja, natuurlijk. Ik wilde wat leven in de brouwerij en een jongeman zonder vriendinnetjes brengt weinig leven in de brouwerij, niet?’
Ik grijnsde instemmend.
‘Hoe lang duurt het meestal?’
Ik was verrast, maar gaf voordat ik doorhad wat voor intieme vraag dit was al automatisch antwoord: ‘een paar weken. Dan gaat het mis op de complxiteit of de grilligheid van haar of iets dergelijks.’
‘Het ligt nooit aan jou?’
‘Jawel. Ik zet de stop erop... maar dit zijn mij wel erg persoonlijke vragen voor een kennismakingsgesprek.’ Ging ik verder.
‘Ja,' antwoordde zij onverstoorbaar, 'maar daar ik een vrouw ben is de manier waarop jij omgaat met vrouwen wel degelijk relevant. Behandel je ze wel met respect?’
Ik kon niet anders dan antwoord geven, zoveel was duidelijk.
‘Ja, ik behandel ze zeker met respect. Ik sta bekend als welgemanierd volgens mij, zowel bij vrienden als vriendinnen.’
‘Dus je duikt in die café’s gewoon meisjes op die eigenlijk niet bij je passen en jij komt daar als eerste achter...?’
‘Ja, zo zou je het kunnen omschrijven. Meisjes zijn toch ook complex?’ Probeerde ik de richting van het gesprek te keren.
‘Ja, zeker op die leeftijd. En later komen er weer andere dingen. Dan willen ze trouwen, kinderen, een eigen auto, toch wel eens wat anders in hun leven, oftewel een minnaar, dan willen ze scheiden omdat hij dat ook wil, dan willen ze hem toch ook weer niet kwijt... vervolgens komen ze in de overgang en dan wordt het helemaal ingewikkeld. Je bent musicus, of in ieder geval zo goed als, ik raad je aan homo te worden.’
Ik lachte luid. Zij ook, zij het iets minder.
‘Was het maar zo simpel...’ antwoordde ik meewarig.
‘... dan zou de mens snel ophouden te bestaan.’ Vulde zij aan. Stilte.

‘Maar goed, even ter zake. Je wilt de kamer?’
‘Ja’ antwoordde ik.
‘Nou, dat is dan geregeld.’ Antwoordde zij. ‘De huur is niet te hoog?’
‘Lager mag altijd.’ Retourneerde ik met een zoete glimlach.
‘Voor niets gaat de zon op,’ antwoordde zij weer ‘ maar wie weet valt er wat te regelen.’ Ze keek me op een vreemde manier aan en ik keek niet begrijpend terug.
‘Huursubsidie?’ probeerde ik.
‘Je hebt vast wel eens geen zin om op je fiets te stappen om naar één van je café’s te gaan...’ antwoordde zij met diezelfde blik in haar ogen.



De groene Groninger, 2010.

De laatste trein.

Station Amersfoort. Volgens de planning zou ik zo rond middernacht op mijn bestemming arriveren. Hoewel het al laat was en het bovendien nog wel even zou duren was het toch een fijne gedachte dat du moment dat ik zou ophouden mijzelf van stoelverwarming te voorzien ik in de parel van het noorden gearriveerd zou zijn.
Het in de trein zitten op een dergelijk tijdstip, zeker na een vruchtbare repetitie, heeft als voordeel dat je absoluut niet de noodzaak voelt je met iets nuttigs bezig te houden. Het simpelweg gadeslaan van de andere nachtelijke reizigers, van het voorbijrazende zwart achter de weerspiegeling van het raam... het absolute summum van het zalige nietsdoen, terwijl alles wat je doet in sneltreinvaart voor je gedaan wordt.
Na een half uurtje begon het te kriebelen. Ik begon me te wijden aan wat achterstallig sms-onderhoud. Ondertussen nog steeds regelmatig het zwarte gat, af en toe onderbroken door een kort ding-ding-ding, begeleid door rode knipperlampjes gadeslaand. Terwijl ik net op verzenden drukte remde de grote gele koploper opeens met een noodgang af.
‘sukkel’ mompelde ik in mezelf, veronderstellend dat het weer eens aan een overenthousiaste machinist lag die in plaats van een viesgekleurde envelop uit Leeuwarden op de deurmat, een baksteen op het rempedaal krijgt als hij de snelheidslimiet overschrijdt.
Ik werd echter snel van deze illusie afgeholpen door een bibberige vrouwenstem die mij vanuit het dak van de trein mededeelde dat deze trein voorlopig NIET verder ging vanwege een aanrijding.
Elf uur ’s avonds, vertelde een blik op mijn horloge mij. 'Welke idioot werpt zich nou op dit onchristelijke tijdstip – in de biblebelt nota bene – voor de trein? Nu ja, niets aan te doen,' dacht ik, en mijn medereizigers met mij. De meesten gingen rustig door met waar ze mee bezig waren. Ik ook, ook al was ik goedbeschouwd nergens mee bezig. En daar ging ik dan ook rustig mee verder.
Interessante gedachten schoten door mijn hoofd. Terwijl ik achter mij een vrouw hardop de berichten van de NS-site hoorde voorlezen bedacht ik mij dat twintig jaar geleden zowel het internet als de mobiele telefonie nog in de kinderschoenen stond en niemand het op dat moment voor mogelijk had gehouden dat tegen de tijd dat de peuter voor hem – ik in 1990 – enigszins volwassen zou zijn geworden, half Nederland een mobiele telefoon zou hebben die over sneller internet beschikte dan de beste verbindingstechnologie uit die tijd kon bieden.
In lijn hiervan besloot ik dat het ook maar eens tijd werd voor een echte mannentelefoon. Na een kwartier gaf ik deze gedachte weer op, daar ik geen idee had hoe een ‘echte mannentelefoon’ er uit zou moeten zien. Metaal. Dat was wat er in mij opkwam, misschien in combinatie met hout of leer...

Om half twaalf kwam de belofte dat we binnen 50 minuten weer verder zouden rijden. Ondertussen stond het aanbod voor een logeerbed in de buurt al. Desondanks bleef ik stug hopen op een hotel in Zwolle, op kosten van de NS wel te verstaan.

Een volgende gedachte was dat het best wel zinloos was om daar als trein te blijven staan. Goed beschouwd lag de plaats delict al lang en breed achter ons en was er van het slachtoffer dat in een klap haar leven en mijn treinreis had beeindigd waarschijnlijk weinig meer over. Ik zag de politie, het ambulance- en NS-personeel al staan:
Terwijl een EHBO’er de pols van een afgeworpen hand voelt en met zijn hoofd schudt vraagt de agent eerste klasse ‘dood?’ Vervolgens maakt hij proces-verbaal op. Doodsoorzaak: trein. Locatie: spoor. Dader: slachtoffer.
Bovenstaande overpeinzing is eigenlijk een gemaakt grappige inleiding op de kern van de zaak waartoe we zojuist zijn doorgedrongen. Wie is er in zo’n geval slachtoffer?

Ik hield me hier op dat moment natuurlijk helemaal niet mee bezig, maar was wel degelijk met iets nuttigs aan de slag gegaan: het doornemen van het repertoire voor het volgende concert. Onder begeleiding van de juiste muziek vliegt de tijd en zodoende kwam het dat het voor ik het wist zover was dat de trein weer begon te rijden. Binnen tien minuten kwam ook de toezegging dat er doorgereden zou worden tot Groningen. Geen hotel helaas.
Zo kwam het dat ik, na drie uur lang mijzelf van een warm achterste te hebben voorzien, in Groningen uit de trein stapte. Mijn taxi stond een metertje of vijftig verderop, maar door een geniale denkfout van de ontwerper van het station moest ik meer dan vijf minuten lopen om daar te komen.
In de tussentijd was het ‘statische’ NS-personeel bezig met het schoonmaken van het interieur van de trein. Het toilet bij de eersteklascoupé echter, bleef ook na meerdere malen kloppen hardnekkig op slot en dus werd besloten de loper op het slot te zetten.
In het kleine hokje lag een man. Dood. Een plasje, al enigszins aangekoekt bloed lag onder hem op de vieze vloer. Iets dat door de reinheid die bloed van nature bezit nog meer benadrukt werd. Voor de verbouwereerde mannen, die intussen de kleur van hun groengele hesjes hadden aangenomen, lag het enige echte slachtoffer van de gebeurtenis.
Reconstructie wees uit dat op het moment dat een wanhopige vrouw ter hoogte van station Putten haar leven vergooide en daarmee de machinist dwong een noodstop te maken deze man, Johan geheten en reiziger eersteklas, net zijn gulp dichtritste na een kleine boodschap waar hij al vanaf station Amersfoort tegenaan aan het hikken was. Door de kracht van de noodstop uit zijn evenwicht geraakt viel hij voorover en kwam hierbij met zijn slaap tegen de spoelhendel van het toilet terecht – of dit ook het gewenste effect heeft gehad was overigens niet meer te achterhalen.
Door de klap verloor hij het bewustzijn en viel vervolgens op de grond. Hij was in een coma geraakt, verloor ondertussen het bloed dat als de inhoud van een omgegoten pot stroop aan de vloer plakte en zakte steeds verder weg. Toen hij drie uur later gevonden werd was hij dood. De zelfmoord van een wanhopige vrouw en een zeer ongelukkige samenloop van omstandigheden waren hem fataal geworden.

Toen ik de volgende ochtend wakker werd was het enige dat mij aan de gebeurtenissen van de avond ervoor herinnerde een lichte vermoeidheid en een enigszins ontregelde biologische klok. Het verhaal van het ongelukkige slachtoffer van de bewuste vrijdagavond moest ik ’s maandags in de krant lezen. In de rubriek korte berichtjes binnenland.

Treinreis

Het was nu al vijf wagons lang, vijf volle wagons lang onmogelijk om een coupé te vinden zonder typische huisvrouwenclub of een persoon waarvan het op het eerste gezicht al nagenoeg zeker is dat deze het grootste deel van de op handen zijn de rit en zit van twee uur ongegegeneerd zijn trieste leven met de gehele coupé zou delen. De ervaren treinreizigersblik registreert deze dissidenten in het grote gele heiligdom dat de intercity is meteen. Het dameskransje bevindt zich behalve in de midlifecrisisfas – fuchsiarood haar, Claudia Stäter kleding – nagenoeg altijd vlak bij de eerste klas waar ze volgens henzelf eigenlijk thuishoren, de beller kan elke vorm aannemen, maar zit altijd alleen in een tweezits, omringd door een hoop elektronica.

De stiltecoupé. Deze dient sowieso vermeden te worden, tenzij je er in je eentje zitten kunt, maar op die manier wordt elke coupé tot stiltecoupé. Bovendien is het dan meestal zo rustig in de trein... nee, de stiltecoupé dient vermeden te worden.
Ik denk overigens dat het lange zoeken komt doordat ik er nog niet helemaal over uit ben waar ik op uit ben deze treinreis. Rustig lezen, een praatje maken, een flirt, slapen... Mogelijkheden te over.
‘Tsss...’ Volgende coupé – na de eersteklas wagon – en ja hoor, in de eerste vierzits zit het dameskransje. Viva’s in de aanslag. Vooralsnog bestrijden ze de sfeer enkel nog verbaal, maar wie weet wat er nog allemaal komen gaat. Verder maar weer.
Die citaten uit de Viva, die zijn misschien wel het ergst. Ze beginnen allemaal met “moet je horen wat ik hier lees...” of iets dergelijks en eindigen met ‘zo’n blik’. Nee, geen idee? Zo’n blik die zegt: “errugghee?” Ja, idee? Mooi!

Volgende coupé maar weer. En dit was de blauwe lagune, het walhalla, hier ging ik zitten. Alles zat vol behalve de centrale vierzits, daar was nog een plek. Natuurlijk lachte mijn toekomstige overbuurvrouw mij hartelijk toe. Ik ben geen zijn oren opblazende adolescent, geen contactgestoorde belfread die nooit de moeite neemt om te leven op de plek waar hij, of vaker nog, zij, zich op dat moment bevindt. Nee, ik ben zo iemand die een boek leest, vraagt of je nog ver moet en je bagage voor je uit het rek tilt – tenzij je erg lelijk of sjagrijnig bent, eerlijk is eerlijk. Ze kon het, kortom, slechter treffen. En ik ook...
‘Hoi, is deze plek vrij?’ Rhetorische vraag natuurlijk.
‘Ja hoor, ga zitten.’ Niet erg rhetorisch antwoord.
‘Zal ik deze even boven leggen?’ Ze had zo’n beenruimtewerende zwarte rolkoffer voor haar strak opgevouwen benen staan.
‘...’
Een instimmende glimlach en een licht blosje betekenden niet ‘nee’, dus ja.
‘Waar moet je naartoe?’
‘Amsterdam, jij?’
‘Utrecht. Maar ik beloof je dat ik hem ook weer naar beneden til voor je.’
‘...’ We weten nu wat dit betekent...

Ik zat, eindelijk. Het is heel cliché, maar precies op dat moment ging de trein rijden. Een banaliteit die me totaal was ontgaan als de helft van het oudere echtpaar, de man of de vrouw...? De vrouw natuurlijk, mij er op dat moment niet op had geattendeerd. Gevolgd door “en netjes op tijd.” “Ja.” Zei de man hierop. ‘...’ was voor hen beiden al lang verleden tijd. Behalve deze korte uitspatting zou het links van mij de hele verdere reis stil blijven. Hij las een bijlage van de Volkskrant, zij telde schaapjes en sliep wat.
Ik pakte mijn boek – Russische literatuur voor de verandering – en stortte mij in de perfecte taal, sfeer en het perfecte ritme vavn Toergenjew. Het is dat het niet meer bestaat, maar anders had ik geheid het metrum van het verhaal exact aan het ‘kden kdeng’ van de wielen op de ruimtes tussen de stukken rails kunnen koppelen. In luttele sekonden bevond ik mij in een wereld die getekend werd door uitgestrekte landschappen en prachtige meisjes van 17 in lichte zomerjapens. Dit alles beschreven door de échte mannen uit de 19^e eeuw. Mannen die óók de bagage voor je op het rek tilden, met dit verschil dat ze dit nog steeds deden als je lelijk of sjagrijnig was.

In Zwolle schrok ik op door de lichte schok waarmee het aankoppelen gepaard kan gaan. Door deze lichte schok was ook het stralende schepsel tegenover mij losgerukt van haar leesregels van de hand van één van ’s lands beroemdste thrillerschrijfsters. Zonder ze ooit gelezen te hebben dacht ik precies te weten hoe deze boeken in elkaar zitten en was er dan ook weinig in geïnteresseerd. Omwille van deze perfecte gelegenheid was ik echter best bereid mijn vooroordeel opzij te zetten en haar te vragen waar het over ging, hierbij enige onwetendheid veinzend.
De eerlijkheid gebied me te bekennen dat van de gehele inhoudelijke uitleg geen woord tot me doordrong en ik de conversatie enkel en alleen voedde aan de hand van haar intonatie en sprekende ogen. Om mezelf nog geloofwaardiger te laten overkomen draaide ik mijn benen die ik onder druk van de linkse Volkskrant buiten de vierzits had gestoken nog wat verder naar buiten, klapte de armsteun naar beneden en leunde, gesteund door dit nieuw verworven hulpmiddel, lichtjes voorover.
Deze houding werd door haar al vrij snel overgenomen toen ik vol vuur en al citerend over Toergenjew begon uit te wijden. De reeds aanwezige inkijk verwerd hierdoor tot een prachtig inzicht. Ik had al gezien dat ze een donkerpaarse BH droeg – door de bandjes – nu wist ik zeker dat deze ook nog eens van kant was. Dat beviel me.
Natuurlijk las ik de beschrijving van het meisje voor. ‘...’ was de reactie.
‘...’ dat was ik.
Nu viel er natuurlijk een stilte en had ik, even natuurlijk, te maken met een black-out.

In de vierzits naast ons zat een niet al te lelijke jojngeman mij met een blik vol afgunst aan te staren. Ergens achterin de coupé was er alsnog één aan het bellen geslagen, of bellend binnengekomen, dat wist ik echt niet meer. De brug waren we al over. De wereld ging zijn gang, panta rei, maar mijn hoofd was compleet zwart, als een keihard dichtgevroren poel van gedachten.
‘Wat doe je in Amsterdam?’
Ik kón niet anders. De jongen met de afgunstige blik lachte me in stilte uit, de beller zou het de hele wereld vertellen. Waar ik had gezeten was een groot en gapend gat in de bodem van de trein ontstaan. Het enige dat aan mijn aanwezigheid herinnerde was de koffer op het bagagerek en mijn netjes opgevouwen mantel daar naast.

‘Studeer je?’ Vulde ik mijzelf maar even aan.
‘ja.’ Dus geen ‘...’. Ik had het gevoel alsof ik heel diep moest zuchten.
‘Wat, als ik vragen mag? Of heb je ook een huisleraar, net als Zinaïda?’
‘Nee.’ (Bijna in de vorm van ‘...’.) ‘Ik studeer’ hoe kon het ook anders ‘ aan de filmacademie.’.Dat zijn er twaalf per jaar, zo wist ik toevallig, en zij was inderdaad één van die twaalf. De rest van de rit ging het gesprek over film, verhaaltechniek, beeld en wat er nog meer bij hoort. De armleuning draaide overuren en ja, ze was werkelijk een vrouw met inzicht.

Tegen de tijd dat we in Amersfoort arriveerden was de afgunstige blik van de jongen weer helemaal terug, vertelde de vrouwelijke helft van het echtpaar ons dat ze er waren – de andere helft wist het al – en pakte ik zoals beloofd de koffer weer van het bagagerek.
‘Pak je jas ook maar’
‘...?’ Dat was ik. Een combinatie van ‘...’ en ‘?’.
‘...’ Dat waren wij allebei.
Rechts van mij gaapte een heel groot gat in de bodem van de trein. Het enige dat de afgunstige jongen had achtergelaten was een boekje over taalwetenschap dat aan de Universiteit Utrecht veel gebruikt wordt.

Van de beller wist ik nog net op te vangen dat hij nú in Amersfoort was.